METAXAS-LINJA KUKISTUU

ANTERO VARTIA

KORINTISTA KALASTAJASAARENNOLLE

METAXAS-LINJA KUKISTUU

Wikimedia Commons

Kun aamu sarasti huhtikuun 6. pnä [1941], Bulgarian rajan takana kohoava vuoristo näytti kuolleelta ja hylätyltä. Jyrkät katajaa ja sananjalkoja kasvavat rinteet ja niiden yllä kohoavat paljaat kallioseinämät, joiden huipuilla punersi nouseva aurinko, näyttivät kokonaan nielevän syliinsä Struma-joen laaksossa kiemurtelevan, etelään johtavan kapean tien.

Saksalainen kärkipataljoona oli 200 metrin päässä rajalta odottanut hyökkäysmerkkiä. Se eteni pimeässä rajan yli. Kolmikymmenmiehinen kreikkalainen rajavartiojoukkue avasi kivääritulen, mutta vetäytyi sen jälkeen varovaisesti etelään. Rajavartioston rakennukset paloivat.

Ensimmäiset laukaukset olivat hälyttäneet kreikkalaisten puolustuslinjan. Jostakin ylhäältä vuorilta 1 800 metrin korkeudesta ammuttiin punaisia ja vihreitä valoraketteja, joita seurasi sarja kumeita laukauksia.

Saksalainen tykistö avasi tulen klo 5.50. Valojuova- ammukset iskivät kiivaina ryöppyinä vuorenseinämiä vastaan. Lähtölaukaus, kranaatin ulvonta ja räjähdys kaikuivat melkeinpä loppumattomiin kallioiden välissä ja häipyivät lopulta kumeana huminana avaruuteen. Sitten oli jälleen hiljaista.

Aamun valjetessa hyökkäsivät syöksypommittajat. Niiden tasot hohtivat hopealta auringonpaisteessa.

Ne iskivät kuin haukat kreikkalaisten vuoristoasemia vastaan. Raskaat pommit irroittivat kallionseinämistä jättiläismäisiä lohkareita, repivät hajalle vuorenrinteisiin rakennettujen puolustusasemien naamioverhot ja iskivät harmaaseen kallioon kätkettyjä ampuma- ja tähystysaukkoja vastaan. Ensimmäisen lentonsa saksalaiset koneet suorittivat kauempana olevilta kentiltä. Kaksikymmentä minuuttia myöhemmin ensimmäisen hyökkäyksen päätyttyä ne lähtivät jälleen uudelle lennolle — nyt jo aivan Bulgarian ja Kreikan rajan läheisyydessä olevilta kentiltä. Pommiräjähdysten aiheuttamat savu- ja pölypilvet uhkasivat pimentää auringon.

Saksalainen kärkipataljoona oli marssinut kaksi kilometriä Kreikan maaperällä saapuessaan Metaxas-linjan uloimmille esteille. Panssarit vyöryivat sen jäljessä.

Bulgarialaiset sotilaat oli vedetty rajalta taaksepäin. Kaivautuneina maakuoppiin he odottivat saksalaisten ja kreikkalaisten ensimmäistä yhteenottoa.

Saksalaisten kärkijoukkojen pahaa aavistamatta jatkaessa etenemistään, jota tähän mennessä oli häirinnyt vain hajanainen kiväärituli, yllätti ne jyrkän vuorenseinämän alla olevalla aukiolla kolmestakymme­nestä eri puolilla olevasta vuoristopesäkkeestä tasangolle suuntautuva raivoisa, suorasuuntauksella ampuvien tykkien ja konetuliaseiden tuli. Pataljoonankomentaja haavoittui vaikeasti, ja hänen panssari­autonsa ammuttiin tuleen keskellä tasankoa. Tämän maailmansodan ensimmäisen rautaristin ritariristin saaja luutnantti Schultz kaatui komppaniansa kärjessä.

Saksalaisten tykistö ampui lakkaamatta. Syöksypommittajat hyökkäsivät uudelleen kerta kerran jälkeen suurina aaltoina vuoristolinjan pesäkkeitä vastaan. Turhaan. Jalkaväen raskaiden konekiväärien, käsikranaattien ja liekinheittimien tuli ei pystynyt Metaxas-linjan kallioseinämiin. Panssarivoimia ei voitu käyttää niinkuin tavallisesti. Tilanne oli samankaltainen kuin Aisnella: jalkaväen oli avattava panssareille tie.

Kun alkoi hämärtää, saksalaisten oli pakko vetääntyä. Metaxas-linja oli näyttänyt leijonankyntensä. Sen mahtava tukipylväs, Festungsberg, kukkula 322, oli pysäyttänyt saksalaisten etenemisen. Metaxas-linjaa ei voitu vallata rintamahyökkäyksellä. Jokainen kallionkukkula kätki sisäänsä yhden tai useampia panssaroituja pesäkkeitä, joiden ääriviivat paljastuivat vasta kranaattien ja lentopommien revittyä hajalle niiden vihreät naamiot.

Pireuksen satama saksalaisten pommituksen jälkeen.

Ainoa mahdollisuus kreikkalaisten vuorilinnoituksen kukistamiseen oli saartoliike, johon saksalaiset ryhtyivät seuraavana yönä taistelujen jatkuessa Festungsbergin solassa.

Saartokäskyn saanut vuoristojoukkojen pataljoona, jota huollettiin lentoteitse, eteni kallionsolien kautta kreikkalaisten selustaan raivattuaan itselleen tien ylitse­pääsemättömiltä tuntuvien jyrkkien vuoriharjanteiden yli.

Se iski yllättäen linnoitusjärjestelmän selustaan käyttäen aseinaan liekinheittimiä, käsikranaatteja ja kasapanoksia. Syvissä maanalaisissa bunkkereissa ja niiden aukoilla käytiin ennenkuulumattoman kiivaita lähitaisteluja, joissa varsinkin saksalaisten vuoristojoukkojen pioneerit osoittivat tavatonta rohkeutta ja taistelumieltä. Ehkä juuri heitä tarkoittaen ja antaen samalla tunnustuksen urhoollisille kreikkalaisille sotilaille Saksan puolustusvoimien ylijohto ilmoitti tiedonannossaan: »Metaxas-linjalla on käyty sellaisia lähitaisteluja, joita ei ole vielä nähty millään sotanayttämöllä. »

Ensimmäisten vankien kertomukset paljastivat ihmeellisen seikan: kreikkalaiset olivat koko ajan luulleet taistelevansa bulgarialaisia vastaan. Vasta toisen taistelupäivän iltana heille selvisi, että Metaxas-linjaa vastaan hyökkäävät joukot olivat saksalaisia.

Kun bunkkerin aukkoon suunnattu liekinheitin ei auttanut, saksalaiset pioneerit tunkeutuivat linnoituksen syviin, maanalaisiin käytäviin, joissa he käsikranaatein ja kasapanoksin taistelivat itselleen tien yhä syvemmälle vuoren uumeniin. Metaxas-linjan kaikuvissa holveissa, maanalaisissa miehistöasumuksissa ja varastosuojissa käydyt kiihkeät ja veriset taistelut olivat kuin katutaisteluja maanalaisen, tuntemattoman kaupungin sokkeloisissa labyrinteissa, savussa ja pimeässä.

Ensimmäinen taistelupäivä oli ollut aurinkoinen ja kirkas. Seuraavana yönä ilmapuntari laski yht’kkiä, ja aamulla satoi taivaan täydeltä. Etelään johtavan tien paksu pölykerros vaihtui nopeasti liejuksi, tien pohja pehmeni, ja Pohjois-Kreikan tiet muistuttivat pian enemmän mutakylpylöitä kuin liikennöitäviä teitä. Vuorilinnoitukset ja kenraali Sää olivat kreikkalaisten puolella.

Rankkasateessa liejuisella tiellä saksalaiset päävoimat odottivat vielä kaksi päivää voidakseen jatkaa etenemistään. Taistelut jatkuivat kiihkeinä Festungsbergin omistuksesta. Useita maanalaisia pesäkkeitä oli jo vallattu, ja niiden urhoollinen kreikkalainen miehistö oli jo kaatunut tai otettu vangiksi. Mutta jättiläismäinen maanalainen linnoitus, joka paikoitellen oli louhittu kallioon yli 40 metrin syvyyteen, piti vielä sitkeästi puoliaan.

Saksalaiset olivat yhdistäneet katkaistut, linnoitukseen johtavat puhelinjohdot oman komentopaikkansa puhelimeen. He saivat kolmannen taistelupäivän iltana yhteyden linnoituksen komentopaikkaan.

— You have a division above you — kapitulation is the only delivery (yläpuolellanne on divisioona — antautuminen on ainoa pelastuskeino), huutaa eräs vuoristojoukkojen pioneeri koulussa oppimallaan englannin kielellä puhelimeen.

Vastausta ei kuulu. Mutta saman päivän iltana Festungsberg antautuu.

Tapahtumat olivat lännempänä kehittyneet nopeasti. Etelä-Serbiasta Vardar-joen laakson suuntaisesti edenneet saksalaiset joukot olivat jo Salonikin porteilla.

Huhtikuun 9. päivän vastaisena yönä klo 24 kaksi kreikkalaista upseeria toi tärkeän sanoman Kavaklin majatalossa asuvalle Salonikiin hyökkäävien saksalaisten joukkojen komentajalle. Toinen oli Salonikin kaupungin komendantti, kenraali arvoltaan, toinen Kreikan itämakedonialaisen armeijan esikuntapäällikkö, joka toi kenraali Bakopoulosin armeijan antautumisilmoituksen ja aselevonpyynnön. Pienen majatalon pöydän ääressä ratkaistiin Kreikan Traakian-armeijan, Salonikin ja — Metaxas-linjan kohtalo. Kreikkalaiset upseerit muuttivat kellonsa Saksan aikaan. Saksalaiset kärkijoukot marssivat Salonikiin huhtikuun 9. päivän aamuna klo ½ 7. Metaxas-linja antautui saman päivän iltana.

Kreikkalaisten mahtava linnoitusjärjestelmä, jota oli salaisesti rakennettu jo vuodesta 1935 lähtien, kaatui sivustojensa heikkouteen. Saksalaiset saartoivat sen kaksinkertaisesti, ulompaa suurella, Egeanmeren rantaan ulottuvalla pihtiliikkeellä ja Struma-joen laaksossa linnoitusvyöhykkeen selustaan suunnatulla vahvan iskujoukon hyökkäyksellä. Salonikin valtaus oli sen puolustajille ratkaiseva isku. Mutta siihen hetkeen saakka, kun Salonikin kreikkalainen varuskunta lennätinteitse ilmoitti antautuneestaan>antautumisestaan Metaxas-linjan päälinnaketta komentavalle upseerille, taistelut jat­kuivat kiivaina ja verisinä »kukkula 322:n» ja muiden maanalaisten pesäkkeiden omistuksesta. Niitä voidaan täydellä syyllä verrata länsirintaman kiihkeimpiin taisteluihin Saksan suurten voittojen päivinä.

Metaxas-linjaa puolusti saksalaisten hyökkäyksen tapahtuessa kreikkalaisten tietojen mukaan n. 22 500 miestä. Yksistään kukkula 322:n uumenista nousi maan pinnalle 1400 miestä.

—    — —

Kun vuorilinnoituksen urhoolliset puolustajat astuivat suojistaan päivänvaloon, nähtiin kohtauksia, jotka lienevät ainutlaatuisia tämän sodan historiassa.

Saksalainen upseeri tarjosi savukkeen ja kenttäpullostaan kulauksen konjakkia kreikkalaiselle upseerille, joka hetkistä aikaisemmin oli seissyt pistooli kädessä häntä vastassa linnoituksen suuaukolla.

— Pahoittelen, minulla ei ole tulta, kreikkalainen sanoi hengästyneenä ja hämillään.

— Olkaa hyvä! Saksalainen upseeri sytytti hänen savukkeensa.

Kreikkalaiset sotilaat taluttivat haavoittunutta saksalaista.

— Te ammuitte kirotun tarkasti, totesi kreikkalainen upseeri, joka ryömi esiin konekivääripesäkkeestään kasvot yltä päältä veressä.

— Te puolustauduitte loistavasti, vastasi pesäkettä piirittäneen saksalaisen pioneerijoukkueen johtaja.

Saksalaiset sotilaat kulkivat ihmetellen Metaxas-linjan maanalaisissa labyrinteissa. Heitä opasti kreikkalainen upseeri.

 Jos Metaxas[1] olisi saanut elää, ei Kreikan ja Saksan sotaa koskaan olisi tullut, sanoi hän. — Metaxas opiskeli neljä vuotta Berliinin sota-akatemiassa.

— Hän oli von Schlieffenin oppilas, totesi saksalainen upseeri hymyillen. —Etevimpiä hänen oppilaitaan.

He ymmärsivät toisiaan.

—    — —

Kiihkeän, kolme päivää kestäneen taistelun päätyttyä syntyi taistelukentällä, jolla äsken vielä oli kymmeniä kreikkalaisten ja saksalaisten sotilaiden ruumiita, asetoveruus, joka teki Kreikan sodasta inhimillisen ja — tekisi mieli sanoa — kauniin sodan. Kreikkalainen ja saksalainen sotilas tervehtivät toisiaan kukistuneen Metaxas-linjan kalliobunkkereissa kuin kaksi miekkailijaa, jotka kiihkeän ottelun jälkeen tervehtivät toisiaan miekoillaan ja puristavat toistensa kättä. 

Sellaista ei tapahtunut vain ensimmäisinä taistelupäivinä Struma-joen laaksossa, vaan se jatkui koko sodan ajan — urhoollisen voittajan ja urhoollisen voitetun välinen klassillinen, epätodellinen ystävyys.

Hitler oli vedonnut Kreikan ystävyyteen antaessaan joukoilleen käskyn marssia antiikin Hellaan maahan. Hän taisteli Kreikan maaperällä Englantia, ei kreikka­laisia vastaan. Kauneimmalla tavalla hänen sanansa kävivät toteen silloin, kun Saksan sotavoimain ylijohto taistelujen vielä jatkuessa Kreikan maaperällä vapautti kaikki kreikkalaiset sotavangit ja antoi määräyksen, että kreikkalainen upseeri vankeudesta vapautuessaan tai taistelusta luovuttuaan sai säilyttää aseensa.

Saksan ja Kreikan sota oli ensimmäisistä huhtikuun 6. päivän aamuna ammutuista laukauksista lähtien eräiltä kohdiltaan käsittämätön ollakseen sota. Se oli inhimillinen sota. Jugoslaviasta ei kukaan voi sanoa samaa. […]

---

^[1] »Kreikan Rautakäsi» ja diktaattori, Metaxas-linjan suunnittelija ja rakentaja, kenraali Johann Metaxas, jonka muistomerkki oli pystytetty erään linnoitetun kukkulan harjanteelle Struma-joen laaksossa, kuoli kuten virallisesti ilmoitettiin sydänhalvaukseen tammikuun 30. pnä 1941 neuvoteltuaan edellisinä päivinä Englannin lähi-idän armeijan ylipäällikön kenraali Wavellin kanssa, joka odottamatta oli saapunut Ateenaan. Mitä neuvottelut koskivat, ei ole tarkoin tiedossa, mutta yleisesti on vallalla käsitys, että Metaxas vastusti jyrkästi englantilaisen maaarmeijan lähettämistä Kreikkaan pitäen Kreikan tulevalle kohtalolle onnellisempana, jos brittiläinen apu rajoittuisi vain ilmavoimiin, Saksalaisella taholla on virallisesti viitattu mahdollisuuteen, että Englannin Secret Service raivasi hänet tieltään, koska hänen tiedettiin olleen brittien suunnitelmien esteenä.

Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΜΕΤΑΞΑ

Άντερο Βάρτια

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ ΣΤΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΤΩΝ ΑΛΙΕΩΝ

Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΜΕΤΑΞΑ

Wikimedia Commons

Τα ξημερώματα της 6^ης Απριλίου [1941] τα βουνά πίσω από τα σύνορα της Βουλγαρίας έμοιαζαν νεκρά και εγκαταλειμμένα. Οι απότομες πλαγιές με τους κέδρους και τις φτέρες και οι γυμνοί βράχοι από πάνω τους, πάνω από τις κορυφές των οποίων ανέτειλε κατακόκκινος ο ήλιος, έδειχναν να καταπίνουν στην αγκαλιά τους τον στενό δρόμο που περνούσε από την κοιλάδα του Στρυμόνα και οδηγούσε στον Νότο.

Το γερμανικό τάγμα εφόδου βρισκόταν σε απόσταση 200 μέτρων από τα σύνορα και περίμενε το σήμα της επίθεσης προχωρώντας μέσα στο σκοτάδι. Η ελληνική συνοριακή φρουρά, καμιά τριανταριά άντρες, άνοιξε πυρ κι έπειτα υποχώρησε με προσοχή προς τον Νότο. Τα κτίρια της φρουράς έπιασαν φωτιά.

Οι πρώτοι πυροβολισμοί έθεσαν σε συναγερμό την ελληνική άμυνα. Ψηλά από το βουνό, σε ύψος περίπου 1800 μέτρων, έπεσαν πράσινες και κόκκινες φωτοβολίδες και ακολούθησε σειρά σφοδρών πυροβολισμών.

Στις 5.50 το γερμανικό πυροβολικό άνοιξε πυρ. Σφοδρά πυρά που έσκιζαν το σκοτάδι έπεφταν πάνω στα βουνά. Πυροβολισμοί, χειροβομβίδες, εκρήξεις αντηχούσαν σχεδόν ασταμάτητα ανάμεσα στα βράχια και τέλος χάθηκαν σαν βουητό στο διάστημα. Έπειτα πάλι όλα σιώπησαν.

Καθώς ξημέρωνε χτύπησαν τα στούκας που έλαμπαν ασημιά κάτω από τον ήλιο. Όρμησαν σαν γεράκια πάνω στις ορεινές θέσεις των Ελλήνων. Οι τεράστιες βόμβες ξεκολλούσαν γιγάντιους ογκόλιθους, ξέσκιζαν την κάλυψη των αμυντικών θέσεων στις πλαγιές και χτυπούσαν τις θυρίδες που ήταν κρυμμένες στα γκρίζα βράχια. Οι πρώτες πτήσεις των γερμανικών αεροπλάνων έγιναν από πιο μακρινά αεροδρόμια. Είκοσι λεπτά αργότερα κι ενώ η πρώτη επίθεση είχε τελειώσει σηκώθηκαν πάλι, αυτή τη φορά όμως από αεροδρόμια δίπλα στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Ο καπνός και η σκόνη από τους βομβαρδισμούς είχαν σχεδόν κρύψει τον ήλιο.

Το πρώτο γερμανικό τάγμα εφόδου είχε εισχωρήσει στο ελληνικό έδαφος και είχε φτάσει στη γραμμή Μεταξά. Ακολουθούσαν τα τανκς.

Οι Βούλγαροι στρατιώτες είχαν αποτραβηχτεί από τα σύνορα. Ταμπουρωμένοι στα αμπριά τους περίμεναν την πρώτη αναμέτρηση των Γερμανών και των Ελλήνων.

Το γερμανικό τάγμα συνέχιζε την προέλασή του χωρίς να προαισθάνεται κάτι κακό. Μέχρι εκείνη τη στιγμή μόνο διάσπαρτα πυρά τουφεκιών τους είχαν ενοχλήσει και εξεπλάγησαν όταν στο άνοιγμα που υπήρχε κάτω από την απότομη πλαγιά άρχισαν να τους χτυπούν από καμιά τριανταριά σημεία στα βουνά έντονες ομοβροντίες πυροβολικού και πολυβόλων.

Ο διοικητής του τάγματος τραυματίστηκε σοβαρά και το θωρακισμένο αυτοκίνητό του χτυπήθηκε κι έπιασε φωτιά στη μέση της κοιλάδας. Ο πρώτος στρατιώτης που παρασημοφορήθηκε σ’ αυτό τον παγκόσμιο πόλεμο, ο λοχαγός Σουλτζ, έπεσε στην πρώτη γραμμή του λόχου του.

Το γερμανικό πυροβολικό χτυπούσε αλύπητα. Τα βομβαρδιστικά επιτίθονταν ξανά και ξανά σε μεγάλα κύματα εναντίον των ορεινών θυλάκων. Μάταια. Τα βαριά πυροβόλα του πεζικού, οι χειροβομβίδες και τα φλογοβόλα δεν μπορούσαν να θραύσουν τη γραμμή Μεταξά. Τα τεθωρακισμένα δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως συνήθως. Η κατάσταση έμοιαζε μ’ αυτήν στο Έιν: έπρεπε να ανοίξει δρόμο το πεζικό.

Όταν άρχισε να σκοτεινιάζει οι Γερμανοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Η γραμμή Μεταξά είχε δείξει τα λιονταρίσια νύχια της. Ο ισχυρός πυλώνας της, το ύψωμα 322, είχε σταματήσει την προέλαση των Γερμανών. Η γραμμή Μεταξά δεν μπορούσε να καταληφθεί με κατά μέτωπο επίθεση. Κάθε λόφος έκρυβε μέσα του ένα ή περισσότερα θωρακισμένα οχυρά, τα όρια των οποίων αποκαλύφθηκαν μόνο όταν οι χειροβομβίδες και οι βόμβες διέλυσαν την πράσινη κάλυψή τους.

Η μόνη πιθανότητα να πληγούν τα ελληνικά οχυρά ήταν η κίνηση αποκλεισμού που έκαναν οι Γερμανοί την επόμενη νύχτα ενώ συνεχιζόταν οι μάχες.

Την εντολή του αποκλεισμού έλαβε ένα τάγμα των ορεινών δυνάμεων που στάλθηκε αεροπορικώς και προχώρησε μέσα από φαράγγια και απάτητες πλαγιές στα νώτα των Ελλήνων.

Χτύπησε ξαφνικά τα οχυρά από πίσω χρησιμοποιώντας φλογοβόλα, χειροβομβίδες και εκρηκτικά. Στα βαθιά υπόγεια οχυρά και στα ανοίγματά τους έγιναν άγριες μάχες άνευ προηγουμένου, στις οποίες, κυρίως οι σκαπανείς των γερμανικών ορεινών μονάδων, έδειξαν εξαιρετική γενναιότητα και μαχητικότητα. Ίσως αναγνωρίζοντας τη γενναιότητά τους, αλλά συγχρόνως και τη γενναιότητα των ελλήνων στρατιωτών, ο επικεφαλής του γερμανικού στρατεύματος δήλωσε στο ανακοινωθέν του: «Οι μάχες στήθος με στήθος που έλαβαν χώρα στη Γραμμή Μεταξά δεν έχουν προηγούμενο σε κανένα πεδίο πολέμου».

Οι διηγήσεις των πρώτων αιχμαλώτων αποκάλυψαν κάτι παράξενο: Οι Έλληνες είχαν συνεχώς την εντύπωση ότι πολεμούσαν εναντίον των Βουλγάρων. Μόνο το βράδυ της δεύτερης μέρας κατάλαβαν ότι στη Γραμμή Μεταξά είχαν επιτεθεί οι Γερμανοί.

Αφού τα φλογοβόλα που κατευθύνονταν στο άνοιγμα των οχυρών δεν βοήθησαν, οι γερμανοί σκαπανείς διείσδυσαν βαθιά στους υπόγειους διαδρόμους των οχυρών, όπου με χειροβομβίδες και εκρηκτικά προσπάθησαν να ανοίξουν δρόμο στα βάθη του βουνού. Οι σκληρές και αιματηρές μάχες που έγιναν στα ορύγματα της γραμμής Μεταξά, και στα καταφύγια έμοιαζαν με οδομαχίες στα λαβυρινθώδη στενά μιας υπόγειας και άγνωστης πόλης, μέσα στον καπνό και το σκοτάδι.

Το λιμάνι του Πειραιά μετά τους γερμανικούς βομβαρδισμούς.

Η πρώτη μέρα της μάχης ήταν ηλιόλουστη και καθαρή. Το επόμενο βράδυ το βαρόμετρο έπεσε ξαφνικά και το πρωί έβρεχε. Το παχύ στρώμα σκόνης που κάλυπτε τον δρόμο προς τον Νότο μετατράπηκε γρήγορα σε λάσπη, η επιφάνειά του μαλάκωσε και σύντομα οι δρόμοι της Βόρειας Ελλάδας έμοιαζαν περισσότερο με λασπόλουτρα παρά με δρόμους κυκλοφορίας. Τα ορεινά οχυρά και ο στρατηγός Καιρός ήταν στο πλευρό των Ελλήνων.

Στον λασπωμένο δρόμο και κάτω από καταρρακτώδη βροχή οι γερμανικές δυνάμεις περίμεναν ακόμα δύο μέρες μέχρι να μπορέσουν να συνεχίσουν την προέλαση. Οι μάχες συνεχίζονταν σφοδρές για την κατάληψη του οχυρού. Πολλά υπόγεια οχυρά είχαν ήδη καταληφθεί και οι γενναίοι έλληνες υπερασπιστές τους είχαν πέσει ή είχαν αιχμαλωτιστεί. Όμως το γιγαντιαίο υπόγειο οχυρό που εδώ κι εκεί ήταν λαξευμένο στον βράχο σε βάθος πάνω από 40 μέτρα κρατούσε ακόμα πεισματικά.

Οι Γερμανοί είχαν συνδέσει τις κομμένες τηλεφωνικές γραμμές του οχυρού με το δικό τους τηλεφωνικό κέντρο. Έτσι το βράδυ της τρίτης μέρας ήρθαν σε επαφή με τη διοίκησή του.

«You have a division above you — kapitulation is the only delivery» (έχετε μια μεραρχία από πάνω σας. Μόνο αν παραδοθείτε θα σωθείτε), φώναξε στο τηλέφωνο ένας από τους στρατιώτες με τα αγγλικά που είχε μάθει στο σχολείο.

Απάντηση δεν ακούστηκε. Όμως, την ίδια μέρα το απόγευμα το οχυρό παραδόθηκε.

Οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Τα γερμανικά στρατεύματα που προέλαυναν από τη Νότια Σερβία μέσω της κοιλάδας του Αξιού ήταν ήδη έξω από τη Θεσσαλονίκη.

Τη νύχτα της 8^ης προς 9^η Απριλίου, στις 12 τα μεσάνυχτα, δύο έλληνες αξιωματικοί έφεραν ένα σπουδαίο μήνυμα στον διοικητή των γερμανικών μονάδων που επιτίθονταν στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος έμενε σε ένα πανδοχείο. Ο ένας ήταν ο διοικητής της πόλης, στρατηγός, και ο άλλος ο διοικητής της στρατιάς της Ανατολικής Μακεδονίας, ο οποίος έφερε μήνυμα από τον στρατηγό Μπακόπουλο για παράδοση του στρατού και ανακωχή. Εκεί, στο μικρό πανδοχείο, γύρω από ένα τραπέζι, κρίθηκε η τύχη της στρατιάς της Θράκης, της Θεσσαλονίκης και της Γραμμής Μεταξά. Οι έλληνες αξιωματικοί άλλαξαν την ώρα στα ρολόγια τους βάζοντας αυτήν την Γερμανίας. Τα γερμανικά τάγματα εφόδου μπήκαν στη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου, ώρα 7.00 το πρωί. Το ίδιο απόγευμα παραδόθηκε και η Γραμμή Μεταξά.

Το μεγαλοπρεπές ελληνικό οχυρό που κατασκευάστηκε μυστικά μετά το 1935, έπεσε λόγω της αδυναμίας των πτερύγων του. Οι Γερμανοί το πολιόρκησαν δύο φορές με μια κυκλωτική κίνηση που έφτασε ως τις ακτές του Αιγαίου και μια σφοδρή επίθεση στα νώτα του μέσω της κοιλάδας του Στρυμόνα. Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης ήταν αποφασιστικό πλήγμα για τους υπερασπιστές της, αλλά μέχρι τη στιγμή που η ελληνική φρουρά της πόλης ανακοίνωσε με τηλεγράφημα ότι η Γραμμή Μεταξά παραδόθηκε, οι μάχες συνεχίστηκαν σφοδρές και αιματηρές για την κατάληψη του υψώματος 322 και των υπόγειων οχυρών. Οι μάχες αυτές μπορούν να συγκριθούν με τις σφοδρότερες μάχες του δυτικού μετώπου.

Τη Γραμμή Μεταξά υπερασπίστηκαν σύμφωνα με τα στοιχεία των Ελλήνων περίπου 22.500 άντρες. Από το οχυρό του υψώματος 322 βγήκαν 1400 άντρες.

Όταν οι γενναίοι υπερασπιστές του οχυρού βγήκαν στο φως του ήλιου, είδαμε μοναδικές σκηνές που θα μείνουν στην ιστορία αυτού του πολέμου.

Ένας γερμανός αξιωματικός πρόσφερε τσιγάρο και μια γουλιά κονιάκ από το παγούρι του στον έλληνα αξιωματικό που λίγο νωρίτερα είχε σταθεί εναντίον του με το πιστόλι στο χέρι στο άνοιγμα του οχυρού.

«Συγνώμη, αλλά δεν έχω φωτιά» είπε ο Έλληνας λαχανιασμένος και έκπληκτος.

 «Παρακαλώ», απάντησε ο Γερμανός και του άναψε το τσιγάρο.

Έλληνες στρατιώτες κουβαλούσαν γερμανούς τραυματίες.

 «Χτυπούσατε με αναθεματισμένη ακρίβεια», διαπίστωσε ο έλληνας αξιωματικός που σύρθηκε έξω από το οχυρό με το πολυβόλο στο χέρι και το πρόσωπο ματωμένο.

«Αμυνθήκατε έξοχα» απάντησε ο επικεφαλής των Γερμανών που είχαν πολιορκήσει το οχυρό.

Οι γερμανοί στρατιώτες τριγύριζαν παραξενευμένοι στον υπόγειο λαβύρινθο της Γραμμής Μεταξά. Τους συνόδευε ένας έλληνας αξιωματικός.

«Αν ζούσε ο Μεταξάς, η Ελλάδα και η Γερμανία δεν θα είχαν εμπλακεί ποτέ σε πόλεμο», είπε. «Ο Μεταξάς[1] σπούδασε τέσσερα χρόνια στο Βερολίνο, στην Πολεμική Ακαδημία».

«Ήταν μαθητής του von Schlieffen», απάντησε χαμογελώντας ο γερμανός αξιωματικός. «Ένας από τους καλύτερους μαθητές του. Καταλάβαιναν ο ένας τον άλλο».

Έπειτα από τις τριήμερες σφοδρές μάχες, στο πεδίον της μάχης που ήταν ακόμα γεμάτο πτώματα ελλήνων και γερμανών στρατιωτών, δημιουργήθηκε μια συντροφικότητα που έκανε αυτόν τον πόλεμο –θα επιθυμούσα να πω– ανθρώπινο και όμορφο. Έλληνες και Γερμανοί στρατιώτες χαιρετιόντουσαν μέσα στα οχυρά της Γραμμής Μεταξά που είχαν καταληφθεί όπως δύο ξιφομάχοι, οι οποίοι έπειτα από έναν σκληρό αγώνα χαιρετιούνται με τα ξίφη τους και δίνουν τα χέρια. Κι αυτό δεν έγινε μόνο τις πρώτες μέρες του πολέμου στην κοιλάδα του Στρυμόνα, αλλά καθ’ όλη τη διάρκειά της επίθεσης. Κλασική και εξωπραγματική φιλία ανάμεσα στον γενναίο νικητή και τον γενναίο ηττημένο. Ο Χίτλερ προσέβλεπε στην ελληνική φιλία όταν διέταζε τα στρατεύματά του να επιτεθούν στη γη της Αρχαίας Ελλάδας. Στα χώματα της Ελλάδας πολεμούσε εναντίον της Αγγλίας και όχι των Ελλήνων. Και οι διαταγές του πραγματοποιήθηκαν με τον καλύτερο τρόπο όταν, ενώ ακόμα συνεχιζόταν ο πόλεμος, η διοίκηση του γερμανικού στρατού απελευθέρωσε όλους τους αιχμαλώτους κι έδωσε εντολή οι έλληνες αξιωματικοί που απελευθερώνονται να διατηρούν τον οπλισμό τους.

Ο πόλεμος ανάμεσα στη Γερμανία και την Ελλάδα, από τον πρώτο πυροβολισμό που έπεσε το πρωί της 6^ης Απριλίου 1941, ήταν σε κάποια σημεία αδιανόητος για να είναι πόλεμος. Ήταν ένας πόλεμος ανθρώπινος. Για τη Γιουγκοσλαβία δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο.

[…]

Μετ. από τα φινλανδικά: Μαρία Μαρτζούκου

---

[1] Ο στρατηγός Ιωάννης Μεταξάς, η σιδηρά χείρα της Ελλάδας και δικτάτορας, αυτός που σχεδίασε τη Γραμμή Μεταξά και που το μνημείο του έχει στηθεί στην κορυφή ενός οχυρωμένου λόφου, στην κοιλάδα του Στρυμόνα, πέθανε από καρδιακή προσβολή, όπως ανακοινώθηκε επισήμως, στις 30 Ιανουαρίου 1940 έπειτα από συνομιλίες με τον επικεφαλής του βρετανικού στρατού στη Μέση Ανατολή, στρατηγό Wavell, που είχε έρθει αναπάντεχα στην Αθήνα. Τι ακριβώς συζήτησαν δεν έγινε γνωστό, γενικά όμως θεωρείται ότι ο Μεταξάς ήταν κάθετα αντίθετος με την έλευση βρετανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα θεωρώντας ότι η τύχη της χώρας θα ήταν καλύτερη αν η βρετανική βοήθεια περιοριζόταν στην αεροπορία. Οι Γερμανοί εξέφρασαν επίσημα την πιθανότητα να τον έβγαλε από τη μέση η βρετανική Secret Service, επειδή ήταν εμπόδιο στα σχέδιά τους. (Σ.τ.Σ).

------------------------

Ο Άντερο Βάρτια (1912-1969) υπήρξε δημοσιογράφος και μουσικός με σπουδές στη Ακαδημία Σιμπέλιους και κατά τη δεκαετία του 1930 μάλιστα συνέθεσε μουσική για τον φινλανδικό κινηματογράφο. Εργάστηκε ως συντάκτης εξωτερικών ειδήσεων στην εφημερίδα Uusi Suomi από το 1937. Διετέλεσε ανταποκριτής της εφημερίδας στην Κοπεγχάγη (1939), το Βερολίνο (1940-41) και τη Στοκχόλμη (1943-1950). Το 1941 ακολούθησε τα γερμανικά στρατεύματα στην Βαλκανική Εκστρατεία Από το 1951 εργάστηκε στην Πρεσβεία της Φινλανδίας στο Λονδίνο.

pakolaisleiri on aikamme asumista / το στρατόπεδο προσφύγων έγινε στις μέρες μας τόπος διαμονής

Άρτο Mέλερι (1956-2005). Σπούδασε δραματουργία στην Aνωτάτη Σχολή Θεάτρου. Εξέδωσε πολλές ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα, διηγήματα και ένα μυθιστόρημα. Έγραψε επίσης ραδιοακροάματα. Ανήκει στην ομάδα που απελευθέρωσε το θέατρο από τον πολιτικό δογματισμό της δεκαετίας του 1970. Στην ποίηση ο Mέλερι αμφισβητεί την ποιητική παράδοση και τους τρόπους έκφρασής της και διαχωρίζει τη θέση του τόσο από την ειδυλλιακή λυρική ποίηση όσο και από τα μαρξιστικά πρότυπα. Τιμήθηκε με πολλά βραβεία, ανάμεσά τους το Kρατικό Bραβείο Λογοτεχνίας (1986) και το Bραβείο Φινλάντια (1992).

ΣTA ΠAPAΘYPA THΣ EYPΩΠHΣ ΛYΣΣOMANA O BOPIAΣ

Στο φεγγαρόφωτο

όταν οι καθρέφτες κραυγάζουν

κρύο φως, το καταραμένο

φιλμ των ειδήσεων αφηνιάζει

κάνοντας την οθόνη σκοτεινή.

Στα παράθυρα της Eυρώπης

λυσσομανά ο βοριάς, στον ουρανό

πετούν Τα μεταθανάτια χαρτιά του Πίκουικ Κλαμπ

Διαφημίσεις!

Σύμφωνα με το πρότυπο

της διεθνούς τρομοκρατίας τα τραντζίστορς

κυρίευσαν τη μηχανή.

Κοιτάζω την κλειστή τηλεόραση

η μια πόλη μετά την άλλη

ξεσηκώνονται ενάντια στο σχέδιό τους, μετατρέπονται

σε σωρούς ερειπίων, το στρατόπεδο προσφύγων

έγινε στις μέρες μας τόπος διαμονής

στο υπόγειο σπίτι

ευχαριστημένη η φτωχή σύζυγος

τώρα είναι πλούσια, το φτιαχτό φως του Χόλυγουντ

έκανε πλατινένια τα

ψεύτικα σκουλαρίκια της.

Διαφημίσεις!

H αιτία του θανάτου μας

μας είναι αγαπητή

αλλά η μεγαλύτερη ευτυχία είναι

να βρισκόμαστε στην πρώτη σειρά

στην ίδια την κηδεία μας!

O Kάρολος Nτίκενς

στάλθηκε σε τροχιά γύρω από τη γη

θαμμένος σ’ ένα ρολό ταπετσαρίας

Μέσα στο κρανίο του καίει εξοργισμένο

ένα κερί, το λίπος

πιτσιλίζει από τις κόγχες των ματιών, χρυσόσκονη

πέφτει από το τσακισμένο φεγγάρι.

H τεφροδόχος γεμάτη

μαυρισμένα τραντζίστορς

στη γωνιά του δωματίου

Στα παράθυρα της Ευρώπης

ο βοριάς λυσσομανά, στον ουρανό

οι δορυφόροι,

μόνοι.             

Από τη συλλογή ZOO (1979)

Μετ. Μαρία Μαρτζούκου

Euroopan ikkunoissa vinkuu tuuli

Kuutamolla
kun peilit kirkuvat
kylmää valoa, hopeista kirousta
uutisfilmi pillastuu, laukkaa
ruudun pimeäksi

Euroopan ikkunoissa
vinkuu tuuli, taivaalla
lentävät Pickwick-kerhon paperit

Hetkinen

Kansainvälisen terrorin
kytkentäkaava: transistorit
kaappaavat koneen

Katselen sammunutta televisiota:
kaupunki toisensa jälkeen
nousee asemakaavaansa vastaan, muuttuu
soraläjäksi, pakolaisleiri
on aikamme asumista

sortuneessa talossa
iloitsee köyhä vaimo:
nyt hän on rikas, Hollywoodin taittama valo
teki platinaa hänen korviensa
peltihelyistä

Hetkinen

Kuolinsyymme
on meille aina rakas
mutta suurin onni on olla
ringside-paikalla omissa hautajaisissaan!

Charles Dickens
lähetettiin maata kiertävälle radalle
haudattuna tapettikääröön
Hänen pääkallonsa sisällä suitsee
kynttilä, tali
läikkyy silmäkuopista, kiille
varisee romutetusta kuutamosta

Uurnantäysi
mustuneita transistoreja
huoneen nurkassa
Euroopan ikkunoissa
vinkuu tuuli, taivaalla
satelliitit,
yksin

Ζαχαρίας Τοπέλιους: ΤΟ ΚΑΠΕΛΟ ΑΠ’ ΤΟ ΠΑΡΙΣΙ

ΜΙΑ ΦΟΡΑ κι έναν καιρό ήταν ένα καπέλο. Ήταν φτιαγμένο απ’ το καλύτερο μετάξι κι έλαμπε σαν καθρέφτης. Είχε λευκή μεταξωτή φόδρα και στο κέντρο της μια χρυσή σφραγίδα που έλεγε ότι το καπέλο ήταν απ’ το Παρίσι. Μεταξύ μας όμως δεν ήταν απ’ το Παρίσι περισσότερο απ’ ό,τι τα άλλα καπέλα. Η σφραγίδα μόνο ήταν απ’ εκεί. Στον κόσμο μας όμως αυτό που μετράει πάνω απ’ όλα είναι η σφραγίδα. Ίσως γι’ αυτό όλος ο κόσμος το κοίταζε και το θαύμαζε. Κι αυτό στεκόταν περήφανο στο ράφι, ανάμεσα στα άλλα καπέλα που δεν ήταν από το Παρίσι, αλλά από το Ελσίνκι.

«Μη μ’ ακουμπάτε! συνήθιζε να τους λέει. Εγώ είμαι από το Παρίσι. Πρόγονοί μου ήταν οι μεταξοσκώληκες του αυτοκράτορα της Κίνας. Καταλαβαίνετε, φτωχά!»

Τα άλλα καπέλα έκαναν όσο μπορούσαν στην άκρη και σκέφτονταν: «Αυτό είναι πολύ υψηλό καπέλο. Οι πρόγονοί του ήταν μεταξοσκώληκες, ενώ οι δικοί μας απλά σκουληκάκια. Έχουμε τεράστια διαφορά. Ας το αφήσουμε στην ησυχία του».

Μια μέρα ήρθε στο καπελάδικο ένας χωρικός.

«Θέλω ένα όμορφο καπέλο» είπε, «γιατί την επόμενη βδομάδα θα γίνω κουμπάρος».

«Γι’ αυτή την περίπτωση έχω εδώ ένα καπέλο απ’ το Παρίσι» είπε ο καταστηματάρχης.

«Υπέροχα!» φώναξε ο χωρικός και το φόρεσε. «Τι όμορφο που είναι! Τι μαλακό! Θα κοστίζει σίγουρα ένα ασημένιο ρούβλι!»

«Πέντε!» είπε ο καταστηματάρχης.

«Πέντε; Όσο ο μισθός μιας καθαρίστριας. Ευχαριστώ πολύ, αλλά εγώ κερδίζω μόνος μου τα χρήματά μου και ξέρω πώς να τα ξοδεύω».

Στο τέλος αγόρασε ένα γκρίζο καβουράκι, που ήταν το φθηνότερο απ’ όλα. Του έβαλε ένα κόκκινο φτερό από κόκορα και μια κίτρινη τουλίπα και πήρε ευχαριστημένος τον δρόμο του.

Το καπέλο απ’ το Παρίσι ένιωσε να του φεύγει μια πέτρα απ’ την καρδιά. Τι θα έλεγαν οι πρόγονοί του οι μεταξοσκώληκες, αν είχε αναγκαστεί να σκεπάζει τα αχτένιστα μαλλιά ενός χωριάτη! Το καβουράκι ήταν ό,τι έπρεπε, γιατί, αν και είχε τόσο σπουδαίο όνομα, δεν είχε καθόλου ανατροφή. Ήταν μόνο ένα στρογγυλό πράγμα που ταίριαζε θαυμάσια -με το φτερό και την τουλίπα- στο κεφάλι ενός χωριάτη.

«Θα ήθελα να ήξερα ποια θα είναι η τύχη μου» μουρμούρισε το καπέλο απ’ το Παρίσι. «Κανείς δεν είναι άξιός μου σ’ αυτόν τον κόσμο!»

Τελικά μπήκε στο καπελάδικο ένας κύριος, που ήταν... σταθείτε... ήταν μαρκήσιος.

«Μάλλον δεν έχετε καπέλα!» είπε ο μαρκήσιος στον καταστηματάρχη.

«Αν ο εντιμότατος κύριος ήθελε να ρίξει μια ματιά στα ράφια...»

«Τι; Δεν νομίζω να εννοείτε αυτά τα καπέλα! Ταιριάζουν μόνο σε άξεστους! Δεν έχετε τίποτα απ’ το Παρίσι;»

«Βεβαίως. Να, εδώ, ένα καπέλο απ’ το Παρίσι!»

«Για δες! Ίσως και να μου κάνει. Θα κοστίζει σίγουρα δέκα ασημένια ρούβλια».

«Ναι! Ακριβώς τόσο!»

«Πολύ καλά. Θα το πάρω. Άκου, φίλε μου, σημείωσε το στον λογαριασμό μου».

Πήρε λοιπόν το καπέλο κι έφυγε.

«Τι καλά!» σκέφτηκε το καπέλο απ’ το Παρίσι. «Τέτοιος υψηλός κύριος μου ταιριάζει! Αχ! και να έβλεπαν οι πρόγονοί μου οι μεταξοσκώληκες τέτοιες τιμές!» Και την ίδια στιγμή αναστέναξε τόσο, που η άσπρη, μεταξωτή του φόδρα με τη χρυσή σφραγίδα έτριξε.

Ο μαρκήσιος έκανε μια βόλτα στην πόλη με το καπέλο στο κεφάλι μέσα σε μια μικρή άμαξα που είχε βέβαια επίχρυσες ρόδες. Όλος ο κόσμος τον κοίταζε με θαυμασμό κι έλεγε:

«Τι όμορφο καπέλο!»

Το καπέλο άκουγε και κορδωνόταν τόσο πολύ, που σκίστηκε η δερμάτινη κορδέλα του από μέσα.

«Δυστυχία μου! Σκίζομαι, χαλάω! Δεν μου ταιριάζουν εμένα τέτοια. Εγώ έχω ανατροφή!» μουρμούρισε.

Ο μαρκήσιος έκανε παρέα με ανθρώπους του καλού κόσμου. Ένα βράδυ λοιπόν το καπέλο βρέθηκε να κάνει συντροφιά με άλλα γυναικεία καπέλα στο χολ ενός αρχοντικού. Το ωραιότερο απ’ αυτά ήτανε μια ροζ μεταξωτή τόκα που από μέσα είχε φόδρα με άσπρα τριανταφυλλάκια. Μιλούσε γαλλικά, γιατί στον οίκο μόδας που την έραψαν διάβαζαν γαλλικά περιοδικά. Το καπέλο του μαρκήσιου προσπαθούσε ν’ αποκτήσει την εύνοια των γυναικείων καπέλων, μα περισσότερο απ’ όλα φλέρταρε τη ροζ τόκα.

«Εμείς οι δυο μπορούμε να γίνουμε ζευγάρι» είπε με τους καλούς του τρόπους και ζάρωσε μέσα κι έξω. Τόσο δυνατά ήταν τα αισθήματά του.

Η ροζ τόκα κούνησε όλο κομψότητα τις κορδέλες της και είπε:

«Je vous aime!” Μ’ άλλα λόγια: «Έχεις λεφτά;»

«Τι να τα κάνω!» απάντησε το καπέλο απ’ το Παρίσι. «Έχω άσπρη μεταξωτή φόδρα με χρυσή σφραγίδα. Κι εκτός αυτού, είμαι από το Παρίσι. Πρόγονοί μου ήταν οι μεταξοσκώληκες του αυτοκράτορα της Κίνας».

«Me voila!» είπε η ροζ τόκα. «Θα σε πάρω, υπό τον όρο ότι θα ζούμε χωριστά, ο καθένας στο ντουλάπι του, και θα πηγαίνουμε μαζί στο θέατρο -με τους κυρίους μας βέβαια- ή θα βλεπόμαστε καμιά φορά στο χολ».

Έτσι τα δυο καπέλα αρραβωνιάστηκαν!

Γεμάτο ευτυχία το καπέλο απ’ το Παρίσι ακολούθησε τον κύριό του στο σπίτι. Την άλλη μέρα το πρωί όμως, νωρίς νωρίς, ο άξεστος δήμαρχος της πόλης ήρθε στο σπίτι του μαρκήσιου κι έκλεψε ό,τι υπήρχε. Είκοσι ζευγάρια γαλλικά γάντια, δεκαέξι βελάδες, δεκατέσσερα μεταξωτά γιλέκα, μια ντουζίνα επιστήθια, γιακάδες, κασκόλ, μια κιθάρα, τέσσερα μυθιστορήματα, ένα ψεύτικο μουστάκι και το καπέλο απ’ το Παρίσι. Τα πήγε όλα στην αίθουσα πλειστηριασμού, όπου έπρεπε να πουληθούν για να πληρωθούν τα χρέη του μαρκήσιου.

«Πω! πω! δυστυχία!» μουρμούρισε το καπέλο. Τι θα έλεγαν οι πρόγονοί μου οι μεταξοσκώληκες, αν το ήξεραν; Παρηγορήθηκε όμως με τη σκέψη πως αυτός που θα το αγόραζε θα πλήρωνε πολλά.

Έφτασε λοιπόν η μέρα του πλειστηριασμού. Μαζεύτηκε κόσμος πολύς, αλλά όλα ξεπουλήθηκαν μισοτιμής, γιατί ο μαρκήσιος ήτανε τόσο ψηλός κι αδύνατος, που τα γάντια και οι βελάδες του δεν έκαναν σε κανέναν. Στο τέλος πουλήθηκε και το καπέλο. Ένας χασάπης πρόσφερε δέκα καπίκια, όμως ένας βυρσοδέψης πρόσφερε περισσότερα και τελικά το καπέλο πουλήθηκε για ένα ασημένιο ρούβλι. Ήταν κι αυτό κάτι. Η τελευταία προσφορά έγινε από έναν υπηρέτη με λιβρέα.

«Πω! πω! μουρμούρισε το καπέλο. Τι θα έλεγαν οι πρόγονοί μου»!

Δεν πρόλαβε όμως να πει τίποτα περισσότερο. Ο υπηρέτης το πήρε στα χέρια του κι άρχισε να το εξετάζει μέσα κι έξω λέγοντας:

«Τι στο καλό! Η κορδέλα του είναι σκισμένη και η φόδρα του ζαρωμένη!»

Πού να ξέρει ο υπηρέτης ότι όλ’ αυτά τα είχε προκαλέσει η περηφάνια του!

Τι να κάνει το καπέλο! Παρηγορήθηκε, όταν είδε πως ο καινούριος του κύριος είχε χρυσά σιρίτια στο γιακά κι ακόμα περισσότερο όταν του πρόσθεσε ένα ψεύτικο εθνόσημο για στολίδι.

Η μοίρα όμως έπαιξε το παιχνίδι της. Ο υπηρέτης που το αγόρασε ήταν υπηρέτης της κυρίας που είχε τη ροζ τόκα, με την οποία το καπέλο μας είχε αρραβωνιαστεί.

«Αγαπημένη μου! αγαπημένη μου! δεν με βλέπεις; Είμαι εδώ!» είπε σκούζοντας το καπέλο. Έπρεπε να το ξέρει αυτή η ανόητη πως είμαι απ’ το Παρίσι και πως πρόγονοί μου ήταν οι μεταξοσκώληκες του αυτοκράτορα της Κίνας!

Ο υπηρέτης δεν έκανε παρέα με τόσο καλό κόσμο όσο ο μαρκήσιος. Καμιά φορά περνούσε σκαστός από κανένα ταβερνείο. Εκεί, το καπέλο αναγκαζόταν να συναναστρέφεται άξεστους χωρικούς, έπεφτε πάνω του κρασί και τσίπουρο κι έτσι δοκίμασε για πρώτη φορά τη γεύση του αλκοόλ. Κάθε φορά όμως που έπινε ένα ποτήρι σκεφτόταν:

Δεν θα μεθύσω τόσο που να φαίνεται. Εγώ είμαι απ’ το Παρίσι! Έχω ανατροφή. Ξέρω τι μου ταιριάζει!

Το καημένο το καπέλο! Μεθούσε και του φαινόταν. Η μεταξένια φόδρα του γέμισε λεκέδες κρασιού, γέμισε λαδιές, και τη χρυσή του σφραγίδα την πήρε η ταβερνιάρισσα και την έβαλε στο πώμα μιας μπουκάλας για να νομίζουν οι πελάτες πως το κρασί ήταν απ’ το Παρίσι.

Μια βραδιά το πήρε κατά λάθος κάποιος άλλος κι έπειτα το έβαλε ενέχυρο σ’ έναν Εβραίο για είκοσι καπίκια. Ο Εβραίος είχε κατανόηση. Ήξερε να κερδίζει. Το καθάρισε και το πούλησε για πενήντα καπίκια σ’ εκείνον τον χασάπη, που είχε προσφέρει στον πλειστηριασμό δέκα καπίκια. Ο χασάπης είχε μια υπηρέτρια που είχε αγοράσει από μια καμαριέρα ένα παλιομοδίτικο, φθαρμένο μεταξωτό καπέλο. Ήταν βέβαια η ροζ τόκα, η αρραβωνιαστικιά του φίλου μας, η οποία γρήγορα κατάλαβε ότι είχε ξαναβρεί το ταίρι της.

«Ah, monsieur!» είπε, «comment vous portez-vous;» Μ’ άλλα λόγια: «Με ξαναβρήκες!»

Βλέπετε, δεν είχε ξεχάσει τις παλιές τις συνήθειες. Μιλούσε πάντα γαλλικά. Αλλά το καπέλο απ’ το Παρίσι δεν άκουγε πια καλά.

«Καπέλο υπηρέτριας!» είπε, «το ξέρεις πως είμαι απ’ το Παρίσι και πως πρόγονοί μου ήταν οι μεταξοσκώληκες του αυτοκράτορα της Κίνας; Το καταλαβαίνεις εσύ, παλιομοδίτικο, ξεθωριασμένο καπέλο; Δεν σου έχουν απομείνει ούτε οι μεταξωτές σου κορδέλες!»

«Κι εσύ δεν έχεις πια τη σφραγίδα σου!» είπε η μεταξένια τόκα, η οποία πάνω στο θυμό της ξέχασε ότι μιλούσε μόνο γαλλικά.

Ναι, αν είχε τη σφραγίδα του όλα θα ήταν καλά, γιατί ο χασάπης ήταν καλός άνθρωπος και το βούρτσιζε κάθε Κυριακή. Τι αξίζει όμως κανείς σ’ αυτόν τον κόσμο χωρίς σφραγίδα; Έτσι πίστευε το καπέλο απ’ το Παρίσι και γι’ αυτό δεν ήταν ευτυχισμένο μ’ αυτόν τον κύριο. Άρχισε να σκέφτεται πώς θα μπορούσε να δραπετεύσει και η ευκαιρία δεν άργησε να ’ρθει. Ένα σκοτεινό βράδυ, που ο χασάπης επέστρεφε από μια κηδεία, το καπέλο εκμεταλλεύθηκε το ελαφρύ αεράκι που φυσούσε και δραπέτευσε. Όλα ήταν σκοτεινά. Είχε αποφασίσει πως έπρεπε να ξαναπέσει στα χέρια ενός μαρκησίου, γι’ αυτό γύριζε στους δρόμους. Πω! πω! τι ταξίδι ήταν αυτό! Ο δρόμος ήτανε λασπωμένος. Όσο κι αν προσπαθούσε να μη λερωθεί και παρά τους λεπτεπίλεπτους, παρισινούς του τρόπους, δεν το κατόρθωσε. Εκεί που ήταν έτοιμο να μπει σε μια πόρτα, συνέβη το ατύχημα. Μια άμαξα πέρασε από πάνω του. Το καπέλο βρέθηκε μισοπεθαμένο και καταζαρωμένο μέσα στη βρώμα του δρόμου. Δεν μπορούσε καλά καλά να σκεφτεί, αλλά το πρώτο που πέρασε από το μυαλό του ήταν τι θα έλεγαν οι πρόγονοί του οι μεταξοσκώληκες...

Κάποια στιγμή επιτέλους ξημέρωσε. Πέρασε τότε από τον δρόμο ένας νεαρός καπνοδοχοκαθαριστής. Πρόσεξε το καημένο το καπέλο και το σήκωσε.

«Είναι λίγο χαλασμένο», είπε, «αλλά είναι ό,τι πρέπει για την καπνοδόχο».

«Τι μας λες, καλέ! φώναξε το καπέλο. Εγώ είμαι απ’ το Παρίσι, έχω ανατροφή και οι πρόγονοί μου ήταν αυτοκρατορικοί μεταξοσκώληκες!

«Δεν μ’ ενδιαφέρουν οι πρόγονοί σου» είπε ο καπνοδοχοκαθαριστής! «Κάτι πρέπει να σε κάνω. Α! το βρήκα! Θα σε χρησιμοποιήσω για να μεταφέρω την καπνιά!»

«Τρελάθηκες; Εγώ είχα χρυσή σφραγίδα κι άσπρη μεταξένια φόδρα» είπε το καπέλο έκπληκτο.

«Και τι με νοιάζει εμένα!» είπε ο καπνοδοχοκαθαριστής και το γέμισε καπνιά!

Ο καπνοδοχοκαθαριστής ήταν ένα κοντούλικο, γελαστό αγόρι, που του άρεσε να τραγουδάει χαρούμενα τραγούδια, βγαίνοντας από την σκοτεινή καπνοδόχο. Μια μέρα στεκόταν στην ψηλότερη καπνοδόχο της πόλης.

«Αφού είμαι σε τόσο υψηλή θέση, μου ταιριάζει λίγο καλύτερο ντύσιμο» είπε. Τίναξε λοιπόν την καπνιά από το καπέλο και το φόρεσε. Έτσι το καπέλο απ’ το Παρίσι κατόρθωσε για μια ακόμη φορά στη ζωή του να φτάσει ψηλά. Την ίδια όμως στιγμή φύσησε αέρας και το πήρε μακριά. Ο καπνοδοχοκαθαριστής δεν το ξαναείδε. Ούτε κι εγώ. Πέταξε μακριά, πολύ μακριά, κι έφτασε στο φεγγάρι. Έκπληκτοι το είδαν ξαφνικά μπροστά τους ο γέρος και η γριά του φεγγαριού.

«Τι είναι αυτό το πράγμα που πετάει;» φώναξαν.

«Δεν ξέρετε πως είμαι απ’ το Παρίσι; Έχω ανατροφή και γνωρίζω τι μου ταιριάζει! Είχα χρυσή σφραγίδα και πρόγονοί μου ήταν οι μεταξοσκώληκες του αυτοκράτορα της Κίνας!»

«Ναι! Σίγουρα! Σου φαίνεται!» απάντησαν.

Μετ. Μαρία Μαρτζούκου